صفويّه از نظر پزشكى ، با تحرير دو كتاب كه هر دو به وسيلهء يك پدر و پسر نوشته شده است ، شروع مىگردد و هر دو هم مبتنى بر ذخيرهء خوارزمشاهى مىباشد . « 1 » يكى از اين دو كتاب زبدة قوانين العلاج است ، تأليف محمّد بن علاء الدّين هبة اللّه سبزوارى ، ملقّب و مدعوّ به « غياث المطبّب » . از اين كتاب نسخ متعدّدى در كتابخانه‌هاى دنيا موجود است كه در آخر به برخى از آنها اشاره خواهد شد . نحوهء تدوين كتاب مشابه تمام كتاب كوچك درسى است كه در آن ايّام نوشته شده‌اند . به علاوه تمام اين كتب ظاهرا به منظور واحدى نوشته شده‌اند ، كه به نظر مىرسد فراهم ساختن امكان استفاده از آنها براى پزشكانى بود كه يا كتب مفصّلى نظير قانون ابن سينا و ذخيرهء خوارزمشاهى را در اختيار نداشتند و يا اينكه مىخواستند كتاب مختصر و در عين حال جامعى را كه به راحتى قابل حمل باشد ، در اختيار داشته باشند تا در مواقع ضرورى بتوانند به آن رجوع كنند . زبدة قوانين العلاج مشتمل بر چهارده باب ، و هر باب مشتمل بر چندين فصل دربارهء بيماريهاى انسان از سر تا پا مىباشد . از جمله يك باب هم دربارهء بيماريهاى لگن و خاصرهء زن است ( باب نهم ) ، و نيز شرح جالبى دربارهء چگونگى و نحوهء درمان جراحاتى از شكم كه از آن مدفوع خارج مىشود ، داده شده است ( باب هفتم ) . فصل آخر رساله هم طبق معمول مربوط به مارگزيدگى است ؛ چه ، در اغلب رسالات اين دوره و حتّى دوره‌هاى متأخّر ، اين موضوع عموميّت داشته است . محمّد بن علاء الدّين سبزوارى ، كه گويا يكى از اطبّاى عمومى اصفهان بوده است ،

--> ( 1 ) . ذخيرهء خوارزمشاهى كتابى است به زبان فارسى ، در طبّ از اسماعيل جرجانى ( متوفّى 531 ه . ق ) كه به نام قطب الدّين محمّد خوارزمشاه تأليف شده است ( 504 ه . ق ) . احتمالا نخستين دايرة المعارف طبّى فارسى است . كتاب مشتمل بر مواضيع طبّى و بهداشتى ، شناختن تب و ساير بيماريها و علاج آنها ، علاج آماس‌ها و ريش‌ها ، تدبير شكافتن و داغ كردن اعضاى تباه‌شده ، تدبير شكستگى و زهرها و پادزهرها است . اين كتاب با تلخيص به تركى و عبرى ترجمه شده و از اين لحاظ حائز اهميت است ، زيرا هيچ كتاب طبّى ديگرى از فارسى به عبرى ترجمه نشده است . جرجانى كتاب اغراض الطّبّ خود را از ذخيره استخراج كرده است . اين كتاب در سه مجلّد توسّط انجمن آثار ملّى و دانشگاه تهران در سالهاى 1344 - 1356 به چاپ رسيده است .